Altijd is Kortjakje ziek

Midden in de week maar zondags niet

Zondags gaat ze naar de kerk

Met een boek vol zilverwerk     

Altijd is Kortjakje ziek,

Midden in de week maar zondags niet.

Ik heb dit altijd een bizarre tekst gevonden. Heeft u zich ook wel eens afgevraagd wat dat wicht mankeert? Heeft ze écht een ziekte onder de leden? Of is het een hypochonder die liever lui is dan moe? Het zou ook een vrome zeloot kunnen zijn die lijdt aan een vorm van godsdienstwaanzin. Ik ben er in het pre-internettijdperk nooit achter gekomen. Ik lag er eerlijk gezegd ook niet wakker van. 

Ik kweelde het liedje braaf boven de kribben van mijn twee mannetjes. Voor zover ik weet hebben ze daar geen trauma’s aan overgehouden. Dat had overigens wél gekund, want zo onschuldig was dat rijmpje niet. Sterker nog, van origine was het een schunnig volksliedje. Ik voel me eigenlijk een beetje belazerd. Al zingend heb ik mijn zoons lastiggevallen met fenomenen als alcoholisme en prostitutie. Kortjakje, die echt bestond, was een armoedzaaier die zwaar aan de drank was. Die jeneverneus heette Rachel Valderappus en leefde in de zeventiende eeuw. Ze was een dame van de retirade die in de oorspronkelijke tekst als volgt werd beschreven:

Kortjakje seer hups en fijn
Is de meeste tijd beschonken,
Kortjakje mag geen Brandewijn
Maer het moet Jenever zijn.

Roedels wetenschappers weten nog steeds niet of ze afgezien van haar werk als toiletjuffrouw ook nog wat bijverdiende op haar rug. Sommige zinnetjes zinspelen daar wél op: 

‘Zondags ziet ze heer pastoor, daar spreidt zij haar beentjes voor’.

Dat verbaast me niks. Die katholieke bobo’s houden wel van een borrel en een wip op z’n tijd. Hoertje of niet, door de jaren heen is Kortjakje van een arme, losbandige dronkenlap veranderd in een ziekelijk, gelovig meisje. Het zat dat kind ook nooit mee.

Ik begin erover omdat ik van de week een liedje hoorde van het feministische Collectief RAM. De vier zangeressen hadden een CD-verzameling gevonden met oude volksliedjes en gingen ermee aan de slag. De muzikale Dolle Mina’s schrokken zich rot. In meer dan tachtig procent van de liedjes werden vrouwen omschreven als oliedomme lellebellen. Als ze al niet werden vernederd of verkracht, dan werden ze wel vermoord. 

De vier vrouwen wilden de teksten niet herschrijven en besloten om de liedjes gewoon te zingen. Ze gaven daarna wel tekst en uitleg over de horrorverhaaltjes. “Wij willen dat mensen bewust worden van wat er toen gebeurde. Zo zorgen we ervoor dat het niet opnieuw gebeurt,” zegt een lid van het collectief. Maar er zijn blijkbaar grenzen. De meiden kregen de tekst van: ‘Daar was laatst een meisje loos’ niet uit hun strot, en vielen met name over deze passages:

Zij werd gebonden aan de mast 
Met hare handen, met hare handen 
Zij werd gebonden aan de mast 
Met hare handen en voeten vast. 

“Och kapteintje, sla me niet 
Ik ben uw liefje, ik ben uw liefje 
Och kapteintje, sla me niet 
Ik ben uw liefje zoals gij ziet.” 

Dat is natuurlijk wel een kinky tekst, maar voor de vier vrouwen was het tóch een mast te ver. Ze herschreven het liedje en draaiden de rollen om:

Dus toen zij moest komen in de kajuit,

 Trok zij hem de kleren uit, 

Zijn armen gebonden naar het dek.

Een touw met een steen om zijn nek. 

Op de plank gevallen kapitein, het diepe water zal je einde zijn. 

“Opgeruimd staat netjes,’ kraaide het collectief. Ik vind dat jammer, al gaat het maar om één aangepast liedje. Want de vraag is of we niet een beetje doorschieten als we de originele teksten van volksliedjes gaan bijschaven? Louter en alleen omdat het ons nú beter uitkomt. Je onderschat ook het publiek. Dat lijkt me toch mans genoeg om een confronterende tekst kritisch te analyseren? Onder het motto van: Tja, dat was toen! Nu is het anders! Daar hebben we ook van geleerd! Of ben ík nou gek? 

Straten krijgen andere namen. Standbeelden worden beklad of omver gekeild. Zwarte Piet ziet eruit als een geschminkte stroopwafel. Operaregisseurs herschrijven verhaallijnen en dialogen van prachtige opera’s omdat vrouwen er vaak bekaaid vanaf komen. Als het aan de Amerikaanse organisatie Bird Names for Birds ligt gaan 150 vogelsoorten in de Verenigde Staten anders heten omdat ze vernoemd zijn naar hun ‘foute’ ontdekkers die slaven hielden. 

Waar moet dat heen? Of maak ik me te druk? “Adagio, jochie! Er is al ellende genoeg in de wereld. Neem een neut,” hoor ik u zeggen. Opeens daalt Blond als een deus ex machina neer op het toneel en zingt blijmoedig:

Jaap, mijn man, is altijd ziek

Heel de week, maar ’s zondags niet

Doordeweeks gaat ie borrels drinken

En ligt dan in z’n nest te stinken

En hij ronkt gelijk een kat

Wat een luie man is dat!

JAAP VAN DEURZEN