Es tut mir leid! Sorry! Desolé! Lo siento! Mi dispiace! Mnje otsjen zjal. Anteeksi! Undskyld! Förlåt! Utoqqatserpunga! Sygnomi! Üzgünüm! Ma’dhira! Slicha! Bebakhshid! Za bakhana wakarum!
‘Het spijt me’ kun je in ‘tig’ talen zeggen, maar het blijft een moeilijk zinnetje. Het fenomeen ‘spijt’ is een onuitputtelijke inspiratiebron voor schrijvers, filosofen en acteurs:
“Een man is niet oud, totdat spijt de plaats inneemt van dromen.” John Barrymore acteur.
‘Over twintig jaar zul je meer spijt hebben van de dingen die je niet deed dan van wat je wél gedaan hebt.’ Mark Twain Amerikaanse schrijver.
‘Angst is dom. Evenals spijt.’ Marilyn Monroe, filmster
Vrouwlief Blond is zo’n beetje het morele kompas in ons huisje Weltevree. Ze is ook Europees kampioen ‘sorry’ zeggen en meent het ook elke keer oprecht. Blond: “Als ik iets fout doe, dan kom ik daar voor uit, klaar!” Volgens haar komen mijn excuses vaak te laat, zijn ze te slap of worden ze met veel onzinnige bijzinnen opgelepeld. Ik geef u een voorbeeld. Laatst trok ik schuchter het boetekleed aan omdat ik een belangrijke afspraak was vergeten. Ze keek me aan met de blik van een vrouw die visualiseert hoe diep mijn graf moet worden. “Sorry,” brabbelde ik geschrokken, “het was zó druk.”
Blond hoorde geen berouw maar een alibi en antwoordde fel: “Nee Pipo, je was te druk met ‘niet vergeten’ te vergeten!” “Jeetje Blond, wat een geestige zin! Daar moet je wat mee doen!” probeerde ik nog kek maar het was een achterhoedegevecht. Ik hoorde het op één na laatste porseleinen erfstuk van tante R. langs mijn oor suizen. Die blonde had een punt. Ik bied vaak mijn excuses aan omdat het móet, maar niet omdat ik het per se vóel. Je kunt het vergelijken met belasting betalen.
‘Trouw, of trouw niet: in beide gevallen zul je er spijt van hebben.’ Socrates, Grieks filosoof.
‘Je leven zou wel erg leeg zijn als je nergens spijt van zou hebben.” Vincent van Gogh, schilder.
Het allermooiste voorbeeld van spijt betuigen is in mijn ogen nog steeds de knieval van de West-Duitse bondskanselier Willy Brandt op 7 december 1970. Brandt schaamde zich rot voor het Nazi-regiem en bezocht tijdens zijn staatsbezoek aan Polen het Helden van het Getto-monument. Hij legde er een krans en deed een stap achteruit. Volkomen onverwacht zakte hij daarna op zijn knieën en boog nederig het hoofd. Symbolisch vroeg hij om vergiffenis voor de extreme gruweldaden van de Nazi’s tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het gebaar ging de Duitse geschiedenisboekjes in als de ‘Warschauer Kniefall’. Het was een magistrale geste die méér zei dan duizend woorden.
Hadden alle oorlogszuchtige potentaatjes van nu maar het lef. Opeens hoor ik de sonore stem van de zwarte Amerikaanse dominee Martin Luther King: ‘I have a dream.’ Ik zie Vladimir Poetin, Donald Trump, Bibi Netanyahu en Mojtaba Khamenei gezellig op een terras zitten voor het Vredespaleis in Den Haag. De AA-leden, die alle vier een narcistische persoonlijkheidsstoornis hebben, toasten met een groot glas grenadine en brullen in koor: ‘Het spijt ons!’ Hun gigantische ego’s krimpen als krenten. De zon gaat schijnen. Het wonder is gebeurd. Vaak zijn het vooral mannen die als de dood zijn om door de mand te vallen als een zwakke leider. Maar het kwartet springt soepel over de eigen schaduw heen. ‘I have a dream!’
Droom maar lekker door, Japie. Historisch gezien is spijt betuigen nooit een hobby geworden van machthebbers. Terwijl excuses toch wonderen kunnen doen voor de reputatie, hoewel… De Poolse paus Johannes Paulus II deed in het jubeljaar 2000 een dappere poging. Hij stelde een waslijst op zo groot als morgen de hele dag over de groteske wandaden van de katholieke kerk en jubelde: ‘Sorry voor de kruistochten. Sorry voor de terechtstelling van Galileo. Sorry voor de Inquisitie. Sorry voor het antisemitisme. Sorry voor het heulen met de Nazi’s. Sorry dat er in de toiletten van de bezoekersruimte geen wc-papier hangt…
Het op grote schaal seksueel misbruiken van jonge kinderen liet hij wijselijk buiten beschouwing. Na zó’n mea culpa zouden er wel eens financiële claims kunnen volgen. Dat wil je niet hebben. Daar krijgen prelaten puistjes van. Toen hij nog gewoon Karel Wojtyla heette en aartsbisschop was van Krakau, wist hij donders goed wat er speelde. Ook de Poolse priestertjes konden hun fikken niet van kinderen afhouden. Maar die dekselse Kareltje hield de viespeuken stoïcijns de hand boven het hoofd…
Terug naar Blond. Die manifesteert zich steeds meer als mijn huis-filosoof. Volgens haar draait een goede relatie om een paar vaste clichés: ‘Ik houd van jou en blijf je trouw!’ ‘Sorry schat!’ en ‘Zet jij nog even die vuilniszakken buiten!”
Ik leer elke dag iets nieuws en zeg regelmatig: “Dat heb ik niet goed gedaan, Blond, sorry.” Het komt nog een beetje stroef m’n strot uit, alsof ik Einsteins’ relativiteitstheorie in het Swahili uit wil leggen, maar ik doe mijn best. Sorry!
JAAP VAN DEURZEN.